Spór o datę startową polskiego oświecenia
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Tak jak przy określaniu daty początkowej każdej epoki, tak i w przypadku oświecenia nie jest to proste i jednoznaczne. Z pewnością najłatwiej określić okres stanisławowski polskiego oświecenia, czyli lata panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego (1764-1795). Dwór królewski niemal natychmiast stał się centrum rozwoju myśli oświeceniowej, rozkwitł wówczas mecenat, tworzyli najwybitniejsi przedstawiciele epoki, zaczęły również wychodzić takie czasopisma jak „Monitor” i „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne”. Pojawiła się również idea teatru publicznego, pisano, projektowano i malowano zgodnie z duchem nowej epoki.

Niektórzy badacze łączą początek nowej epoki z dziełem Stanisława Konarskiego „O skutecznym rad sposobie”, czterotomowym traktacie politycznym, który ukazał się w latach 1760-1763. Badacze zakładają jednak, że początek oświecenia w Polsce nastąpił w połowie wieku, lub już w 1730 roku.

Sytuacja polityczna, gospodarcza i społeczna państwa polskiego w pierwszej połowie XVIII wieku pogarszała się. Na pierwszym planie widać było upadek miast i mieszczaństwa. Traktat poczdamski z 1720 roku zakładał zachowanie anachronicznego stanu „złotej wolności”. Kultura sarmacka ulegała degeneracji. Sejmy coraz częściej zrywano, kwitła anarchia.

Wczesne oświecenie datuje się na lata 1730-1764, pojawiają się wówczas zjawiska, które zapowiadają nadejście nowych czasów. Mimo iż dominuje „noc saska”, budzą się poszczególni działacze, głównie ze stanu duchowieństwa i magnaterii. Grupie osób pragnących doprowadzić do reform przewodzi ojciec przyszłego króla Stanisław Poniatowski (stronnictwo Czartoryskich). Ważna była działalność braci Załuskich, jednak nie przynosiła wtedy jeszcze znaczących rezultatów. Andrzej Stanisław (biskup krakowski, kanclerz wielki koronny) oraz Józef Andrzej zaczęli nawiązywać kontakty z wybitnymi przedstawicielami kultury niemieckiej, uświadamiając sobie opłakany stan polskiej kultury. Niestety nie udała się reforma Akademii Krakowskiej. W 1747 roku otwarto ufundowaną przez Załuskich bibliotekę publiczną, rozpoczęła się powolna reforma szkolnictwa średniego. Głównym celem reformy było powiązanie szkoły z potrzebami życia publicznego.

strona:   - 1 -  - 2 - 


  Dowiedz się więcej
1  Wielka encyklopedia francuska
2  Streszczenie powieści Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki
3  Kierunki w architekturze i sztuce oświecenia



Komentarze
artykuł / utwór: Spór o datę startową polskiego oświecenia




    Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)


    Imię:
    E-mail:
    Tytuł:
    Komentarz:
     





    Tagi: